نمایش جزئیات خبر / زمان مخابره خبر :1397/3/1      17:3:0    تعداد بازديد كنندگان خبر:186


نسخه چاپی| ارسال به دیگران
نقش و اهمیت امر به معروف و نهي از منکر در جامعه
گروه اجتماعی - امروز وظیفه علما و روحانیان برای حفظ ارزش‌های دینی و مبارزه با منکرات رایج، بسیار خطیر و حیاتی است به گونه‌ای که بحث امر به معروف و نهی از منکر را باید بالاترین وظیفه روحانیت معرفی کرد.

 

 

می‏ دانیم فریضه امر به معروف و نهی از منکر، برنامه‏ و دستوری الهی در جهت این حرکت رهایی بخش بوده که برانگیخته شدن پیامبران(ع) و فرستادن کتب آسمانی آن را تکمیل کرده است و از آنجا که بشر فطرتا به خوبی و زیبایی بیشتر تمایل دارد، طبیعتا با دسته اول آشناتر است و چنانچه کسی به زشتی‏ ها و منکرات روی آورد، شناختن و شناساندن عواملی که او را به این راه کشانده ضروری است. راهنمایی و هدایت در مرحله بعدی قرار می‏ گیرد و این چیزی نیست جز همان فریضه اصلی امر به معروف و نهی  از منکر که محور بحث‏ ما خواهد بود.

امروز وظیفه علما و روحانیان برای حفظ ارزش‌های دینی و مبارزه با منکرات رایج، بسیار خطیر و حیاتی است. به گونه‌ای که بحث امر به معروف و نهی از منکر را باید بالاترین وظیفه روحانیت معرفی کرد.

اگر یک مبلغ خود به آنچه که به مردم می‌گوید، عمل کند، سخنانش تاثیر شگفت‌انگیزی بر مخاطبان خواهد گذاشت و همه به وی علاقه‌مند خواهند شد. نگاه مردم به اعمال و رفتار روحانیت است. هنگامی که مردم با یک روحانی روبه رو می‌شوند، میزان تواضع، تدین و عمل وی به دستورهای الهی را مورد ارزیابی قرار می‌دهند.

حدیث امیرالمومنین علی (ع) در مورد اهمیت مسجد (روحانیت) این است که تا 40منزل اطراف مسجد، همسایه مسجد حساب می شوند و نمازگزاران،  معتمدین و شوراهای امر به معروف مساجد، باید نسبت به همسایه های مسجد و محل، دغدغه داشته و مشکلات پیرامون مسجد با تدبیر امام جماعت که رئیس شورای امر به معروف و نهی از منکر مسجد است، رصد و مرتفع شود.

مقام معظم رهبری پیرامون تذکر لسانی گفتند: "اگر همه‌ ما نسبت به مشکلات و معضلات جامعه، احساس مسئولیت کنیم و همه به افراد مشکل دار تذکر دهند و بروند، قطعا تاثیر خواهد داشت و دیگر این مشکلاتی که امروز مشاهده می کنیم را قطعا مشاهده نخواهیم کرد."

امر به معروف و نهی از منکر 2 مرحله دارد:

۱ـ فردی

در این مرحله، هر کس با رعایت‏ شرایطی همراه با حسن نیت و به تنهایی، ناظر اعمال برادران و خواهران مسلمان خویش است.

۲ـ جمعی

در این مرحله، امت‏ به طور دسته جمعی برای از بین بردن نابه سامانی‏ هایی قیام می‏ کنند که باعث آلودگی اجتماع می‏ شود.

بدیهی است در انجام این 2 فریضه مهم، ابتدا باید خدا را در نظر داشت و از افراط و تفریط دوری کرد و سپس با حسن نیت و شیوه‏ای متین، با رأفت و مهربانی، افراد را به صلاح و خیر رهنمون و دل‏ ها را به یک‏دیگر نزدیک کرد.

بی‏ گمان انسان از ابتدای آفرینش همواره به دنبال مدینه‏ ای فاضله بوده، راه‏های ناشناخته و دشوار را آزموده و برای رسیدن به آرمان شهر دست‏ به تلاش‏ هایی زده است که زاییده نیازهای فطری اوست. در نظام‏های سیاسی جهان، عده‏ ای خاص مأمور اجرای قوانین بوده و بر چگونگی اجرای آن نظارت داشته‏ و دارند اما در نظام سیاسی اسلام، علاوه بر برگزیدگان جامعه و نظارت آنان، هر فرد مسلمانی وظیفه دارد به انجام قوانین اسلامی پای‏بندی نشان داده و نسبت‏ به تمام طبقات جامعه، احساس مسئولیت داشته باشد.

احکام اسلامی از 4 منبع اصلی نشات می‏ گیرد:

۱ـ قرآن

مهم‏ترین سند دینی ما قرآن است.

۲ـ عقل

با توجه به دانش اندک بشری، احکام قطعی‏ اش کمتر از شرایط لازم برخوردار است.

۳ـ اجماع

اجماع در فقه شیعه، هنگامی معتبر است که بیان کننده نظر پیامبر(ص) یا امامان معصوم(ع) باشد.

۴ـ سنت

سنت همان گفتار و کردار معصومین(ع) است. «سیره‏» از مهم‏ترین راه‏های به دست آوردن موازین دقیق معارف الهی است که بدون تردید از تعالیم قرآن کریم به دست آمده است؛ به همین جهت، توجه به احادیث نبوی، روشن کننده راه خواهد بود. البته سلسله مراتب و اهمیت این منابع به کتاب، سنت و اجماع و عقل تقسیم بندی می شوند.

برخی از بزرگان امامیه (اهل تشیع) از جمله شیخ طوسی و ابوالفتوح رازی رحمه الله علیهما، این 2 فریضه (امر به معروف و نهی از منکر) را واجب عینی دانسته و به آیه 110 سوره آل عمران استناد کرده اند؛ "کنتم خیر امه اخرجت للناس تأمرون بالمعروف وتنهون عن المنکر"؛ شما بهترین امتی بودید که به سود انسان ها آفریده شده اید؛ چه اینکه امر به معروف و نهی از منکر می کنید. اما بقیه بزرگان امامیه، به آیه 104 همان سوره استناد کرده، این 2 فریضه را واجب کفایی دانسته‏ اند؛ "یؤمنون بالله و الیوم الآخره و یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر"؛ به خدا و روز بازپسین ایمان می آورند، امر به معروف و نهی از منکر می کنند.

و نیز برخی دیگر از امامیه امر به معروف و نهی از منکر را تنها بر امام معصوم(ع) واجب دانسته، با این همه غالبا آن را بر همگان واجب شمرده و معتقدند هر مسلمانی باید با توجه به شرایط زیر این فرایض را انجام دهد:

1- شخص آمر به معروف و ناهی از منکر، نیکی و بدی را به خوبی بشناسد.

2- این احتمال را بدهد که امر و نهی او مؤثر است.

3- اطمینان حاصل کند که امر و نهی وی نتایج زیان‏باری نداشته و موجب از بین رفتن جان و مال مسلمانان نمی شود.

4- بداند که بدکار، کسی است که پیوسته دست‏ به بدی می‏ زند و در بدی کردن اصرار می‏ ورزد.

5- شایسته است که آمر به معروف و ناهی از منکر، گناه‏کار را پیش از انجام گناه، از کرده‏ اش باز دارد و او را به کار نیکی که در آینده می‏ خواهد صورت گیرد، تشویق کند.

بر این اساس، ملا احمد نراقی رحمه الله معتقد است که این فریضه، بر هر مسلمانی که به سن تکلیف رسیده واجب است اما در امور مستحب، از آنچه کراهیت دارد، پی‏گیری واجب نیست و به دنبال همین دیدگاه، معتقد است که آمر به معروف و ناهی از منکر باید در ابتدا خود به وجوب یا حرمت هر امری آگاه بوده و چنانچه به حکم چیزی قطعا آگاه نباشد، نمی‏ تواند کسی را امر و نهی کند. به علاوه پیش از اجرای حکم، احتمال بدهد که امر و نهی او مفید فایده‏ ای خواهد بود و در صورتی که یقین حاصل کند مؤثر نیست، بر او واجب نمی‏ شود. بی‏ گمان امر به معروف و نهی از منکر، اگر دربرگیرنده مفسده و ضرر باشد، وجوبش ساقط خواهد شد. افزون بر آن، اگر شخصی از گناه خود پشیمان شود و توبه کند، دیگر نیازی نیست که او را متوجه این فریضه کنیم.

ملا احمد نراقی رحمه الله معتقد است که سهل ‏انگاری و سبک شمردن این فریضه مهم، به سبب ضعف نفس یا طمع در مال و ثروت و زخارف دنیوی است و ضرر و زیان آن به عموم مردم می ‏رسد و چنان‏چه انجام این امر به فراموشی سپرده شود، بی‏ گمان آیات نبوت و احکام دین ضایع می‏ شود، جهل و نادانی جهان را دربر می‏ گیرد و حاصل آن ضلالت و گمراهی خواهد بود.

می‏ دانیم که اصول اخلاقی را ابتدا باید از خانواده شروع کرد چرا که والدین در مسئولیت تربیتی فرزندان نقشی اساسی دارند و آنان مهم‏ترین کسانی هستند که روحیه مثبت آموزشی، فرهنگی و اخلاقی را در کودکان خود ایجاد می‏ کنند. در این زمینه، از تعداد زیادی دانش‏ آموز دبیرستانی درباره زندگی خانوادگی و پیش‏رفت تحصیلی آنان تحقیقی به عمل آمد. یکی از پرسش‏ ها این بود که «محرک تو در موفقیت مدرسه و مسائل آموزشی چه کسی بود؟» ۸۵ درصد از مؤفق‏ ترین دانش‏ آموزان پاسخ دادند: «والدینم‏». آنان نگفتند: «پدرم‏» یا «مادرم‏»؛ بلکه گفتند: «والدینم‏».

و این تاثیر هماهنگی پدر و مادر در تربیت فرزند را به بهترین صورت نشان می‏ دهد.

ملا احمد نراقی رحمه الله نیز پیرو برداشتی که از قرآن و احادیث دارد، به این نتیجه رسیده که شایسته است فریضه امر به معروف و نهی از منکر را از خود شروع کنیم، بر طاعات و ترک محرمات مواظبت داشته باشیم، آنگاه خانواده، فرزندان، نزدیکان و خویشان را ارشاد کنیم؛ سپس نوبت‏ به همسایگان، اهل محله، مردم شهر و سرانجام تا هر جای دنیا که مقدور باشد، می‏ رسد.

نکته قابل تامل: پیام انسان‏ ساز اسلام، روشن و شفاف است اما آن‏چه مهم است، همان طرز تلقی و برخورد ما مسلمانان است که شاید نمی دانیم چگونه و با چه روش هایی این فریضه الهی را به کار بندیم تا به‏ جای دافعه، جاذبه داشته باشیم؛ بنابراین شایسته است پیش از هرچیز، شیوه کار را از اسوه اسلام، پیامبر اکرم(ص) بیاموزیم و بدانیم که هر شیوه‏ ای در هر زمان و مکان و روی هر مسلمانی، نتیجه یکسان و مطلوب نخواهد داد.

در تفسیر «المنار» ذیل آیه، چنین می‏ خوانیم: جوانی به حضور پیامبر اکرم (ص) رسید و بی‏ محابا گفت: "اجازه می‏ دهی زنا کنم؟" فریاد مردم بلند و سیل اعتراض علیه او شروع شد. پیامبر اکرم(ص) با خون‏سردی فرمود: "آیا دوست داری با مادر تو چنان کنند؟" گفت: "نه."  پیامبر(ص) فرمود: "با خواهرت چطور؟ با دخترت چه؟" و جوان همه‏ را انکار می‏ کرد. به این ترتیب حضرت با ملایمت، سؤال کننده را متوجه اعمال نکوهیده‏ اش کردند.

در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) می‏ خوانیم: «لتامرن بالمعروف و لتنهون عن المنکر و لتاخذن علی ید السفیه و لتاطونه علی الحق اطرا، او لیضربن الله قلوب بعضکم علی بعض و یلعنکم کما لعنهم؛ حتما باید امر به معروف و نهی از منکر کنید و دست افراد نادان را بگیرید و به سوی حق دعوت کنید و الا خداوند قلوب شما را همانند یک‏دیگر کرده و شما را از رحمت‏ خود دور می‏ کند؛ همان طور که آن‏ها را از رحمت‏ خویش دور کرد.»

اهمیت امر به معروف و نهی از منکر، بیشتر از آن جهت است که خیر آن به عموم جامعه باز می‏ گردد و حق نظارت فرد بر اجتماع، از آن جهت طبیعی است که ناشی از پیوند سرنوشت‏ ها است؛ پیامبر اکرم(ص) فرموده است: "یک فرد خاطی و گناه‏کار در میان مردم، شبیه کسی است که با جمعی سوار کشتی می‏ شود و هنگامی که کشتی به وسط دریا برسد، تبری برداشته به سوراخ کردن مکانی که خود در آن‏جا نشسته است، بپردازد و هنگام اعتراض دیگران، در جواب معترضین بگوید من در سهم خود تصرف می‏ کنم."

به همین جهت است که خداوند می‏ فرماید: «کنتم خیر امه اخرجت للناس تامرون بالمعروف و تنهون عن المنکر؛ شما امتی برترید؛ چراکه امر به معروف و نهی از منکر می‏ کنید» و نیز از پیامبر اکرم(ص) روایت‏ شده است: "یا امر به معروف کنید و اهل معاصی را از منکرات بازدارید یا آن‏که خداوند عذابی بر شما نازل می‏ کند که هرچقدر دعا کنید، مستجاب نمی‏ شود." یا حضرت امام باقر (ع) می فرمایند: "جامعه ای که امر به معروف و نهی از منکر را فراموش کند، خدا جامه عزت را از آنان درآورده و جامه ذلت به آنها خواهد پوشانید."

شیوه ‏های رفتاری در امر و نهی

بی‏ گمان تمام افرادی که امر و نهی می‏ شوند، روحیه و ویژگی ‏های یک‏سانی ندارند بنابراین شایسته است‏ با آن‏ها برخوردی متناسب با ویژگی‏های روحی-روانی خودشان انجام گیرد تا نتیجه مطلوب، زودتر حاصل شود.

برخورد با جوانان به دلیل حساسیت‏ های مخصوص به خودشان، باید با صبر و حوصله بیشتر همراه باشد تا ایجاد مفسده نکند؛ چون اظهار محبت، تشویق و به حساب آوردن شخصیت آنان و ایجاد رقابت در آن‏ها برای انجام کارهای معروف و متوجه کردن آنان که در هر حال خداوند شاهد و ناظر اعمال ما است، تأثیر خواهد گذاشت.

نه تنها جوانان باید مورد دقت‏ بیشتری قرار گیرند، بلکه در مورد سالخوردگان نیز شایسته است در باب برخورد با ایشان از حدود ادب خارج نشد. داستان مربوط به امام حسن و امام حسین علیهما السلام در دوران کودکی و برخورد آنان با پیرمردی که وضوی صحیح نمی‏ گرفت، برای هر مسلمانی الگوی بسیار مناسبی است.

ملا احمد نراقی رحمه الله در زمینه امر به معروف بسیار محتاطانه می‏ اندیشید، چنانکه داخل شدن در خانه‏ های ظلمه و فساق را هنگامی که مشغول ظلم یا فسقی باشند، جایز نمی‏ داند؛ حتی حاضر شدن در جمعی که به معصیت مشغولند، خاصه در جایی را که قدرت بر دفع معصیت نداشته باشد، به مصلحت نمی‏ داند.

با این همه در باب اهمیت این فریضه تا آن‏جا معتقد است که وجود هر عقوبتی - آسمانی یا زمینی - چون طاعون، وبا، قحطی، خشک سالی، نیامدن باران، تسلط اشرار و ستمگران، قتل و غارت، زلزله و امثال آن را به سبب ترک امر به معروف و نهی از منکر می‏ داند.

وی با آنکه معتقد است آمر به معروف، حتما نباید بی‏گناه و عادل بوده باشد، اما در صورت قطع و یقینی شدن مسئله، اجرای این فریضه، بر هر فردی واجب است؛ با این همه او به نقل از مصباح الشریعه از حضرت امام جعفر صادق(ع) نقل کرده است: "هر کس از آفت‏ های نفس اماره رهایی نیافت و هوا و هوس همچنان بر او چیره ماند، صلاحیت امر به معروف ندارد؛ مخصوصا کسی که بر مسند نیابت پیامبری می‏ نشیند و برای اصلاح حال مردم و هدایت آنان به تبلیغ احکام شریعت مشغول می‏ شود؛ شایسته است‏ خود متصف به صفات الهی بوده، خوش خلق، صبور و قوی النفس باشد و بدون طمع کردن به مال و جاه دیگران یا امید ستایش از آنان، به این امر مهم دست‏ یازد."/

منابع:

1- علی اکبر دهخدا، لغت نامه.

2- ملا احمد نراقی، حدود ولایت‏حاکم اسلامی، (ترجمه بخش ولایت فقیه از کتاب «عوائد الایام‏» ، (چاپ اول، تهران، اداره کل انتشارات و تبلیغات، ۱۳۶۵) ص ۱۰٫

3- سید محمود مدنی بجستانی، امر به معروف و نهی از منکر دو فریضه…، (چاپ دوم: معروف) ص ۱۲ و ۱۳٫

4- محمد رضا اکبری، تحلیلی نو و عملی از امر به معروف و نهی از منکر در عصر حاضر، (چاپ دوم: شهید فهمیده، ۱۳۷۵) ص ۱۶۵

 

گردآورنده: استوار یکم وظیفه پدرام رنجبر کارشناس معاونت اجتماعی-گیلان


انتهاي خبر // پایگاه خبری پلیس ایران

مشاهده خبر ارسال شده بعد



فهرست اخبار مرتبط


نظر شما درباره اين خبر

 


  • آخرین اخبار
  • پربیننده ترین
  • اخبار گوناگون