نمایش جزئیات خبر / زمان مخابره خبر :1397/6/27      17:21:0    تعداد بازديد كنندگان خبر:137


نسخه چاپی
نشانه شناسی تعزیه، تراژدی تکثرگرای آیینی

گروه اجتماعی -افزون شدن ریتم، تهییج کنندگی همراه خردورزی مخاطبی را سبب ساز می شود که در آیینی شرکت کرده و به بهره بردن مذهبی اش را پیش تر، بیش از لذت داده های نمایشی مهم می داند. ترکیب تکنیک های دراماتیک و شاخص های شکلی نمایش و معانی و مفاهیم و پیام های آیینی سوگواره نمایشی تعزیه، مبتنی و متکی بر مفاهیم نشانه شناسیک، مجموعه ای بی پایان دلخواستنی و چشم نواز دیدنی رقم زده است.

 

 

بی سبب نیست استمرار و اقبال طی دوران تعزیه را علاوه بر آیین، بر ویژگی های نشانه شناختی و تخصصی آن در دو ساحت درونمایگی و برونمایگی دانست. کارویژه هایی که زیبایی شناسی شکلی و غنای محتوایی این نمایش آیینی را بیش تر ز پیش اثر گذار و حیات آن را متضمن می شود.

اگر مبتنی بر دسته بندی نشانه شناسیک "پیرس" نگره ها و محتواهای تعزیه را بازبررسی کنیم به تبیین و تایید تئاتریکال بودن تعزیه می توان پی برد.

نمایش تعزیه که به نوعی بازتعریفی است از نشانه ها (بریکولاژ) می کوشد تا با بهره جویی از نشانه های سه گانه، کیفیت و سرعت را در انتقال پیام افزون نماید.

گونه دلالت گری شمایلی(icon)
که در رخداد آیین عزاداری محرم و مخاطب شان به شکلی زنده و پویا و برابر دیدگان رخ می دهد. در جایی که اتفاق و ارتباط بین دال، آیین در حال رخ دادن و مدلول، مخاطب مشترک در برگزاری آیین به صورت شکلی و گفتمانی در حال انجام و فرجام است. چه اینکه کیفیت و میزان زمانی مصروف در نمایش دچار ریتم تند و حاوی پیام های چند لایه ای نبوده و اثر گذاری خود را از طریق تکرار شکلی، تجربه می کند.

تطبیق دیگر دلالت گری، گونه پر تعداد  مصروف در این شکل نمایشی ، یعنی نشانه های نمایه ای (INDEX) است. فرآیندی که ارتباط بین دال و مدلول ناشی از تداعی گری و تکمیل فرآیند معنا، محصول داده های پیشین مخاطبان است. اینجاست که آیین (در معنای مذهب و البته سنت) ایجاد اشتراک معنا در مخاطبان کرده و عدم بازنمود برخی از تصاویر (همچون چهره ی کامل معصومین و اهل بیت «ع») ناشی از نگرش آیینی و البته نقصان در نظام دیداری توسط پیش فرض های آیینی تکمیل و در فهم مخاطب تداعی می شود. هر چند همچون گونه نشانه های نمایه ای ارتباط شکلی بین دال و مدلول غیرمستقیم است، اما معنا توسط تداعی گری مفاهیم از پیش مشترک بین مخاطب و گروه نمایشی، تواماً ایجاد و انجام به سرانجام می رسد.

نشانه شناسی در تعزیه

نشانه های کاربردی تعزیه، کیفی ترین و به بیان دیگر به روز ترین اجزاء نشانه شناسیک کار است. دسته نشانه های نمادین (symbol ) که ارتباط بین دال و مدلول و انتقال مفاهیم از طریق قراردادهای اجتماعی رخ داده و تکمیل و تعمیق آن مبتنی بر چنین پیش فرض هایی انجام می پذیرد.

استفاده  پر ثمر رنگ ها از جمله ی این نشانه هاست. جایی که رنگ سبز نماد امام خوانان و اولیاء و رنگ قرمز تصویرگریست از اشقیاء و مخالف خوانان، که مخاطبانی که مفاهیم دینی اسلام را نیز نمی دانند ، صرفا با دانستن قراردادهای نمایشی در فهم کار، شریک می کند.

از یاد نبریم که چنین نشانه هایی چنان و سرعت و کیفیتی در انتقال پیام دارند که بر نگره های زیبایی شناسانه ( استتیک) پیتر بروک کارگردان نامی تئاتر تجربی انگلستانی در سفری که در سال 1970 میلادی به ایران داشته و به تماشای تعزیه نشسته را اثرگذار می شوند. او بر این باور است که : « حیاتی‌ترین عنصر پیشروی تئاتر که به آن کمترین توجهی نشان‌ داده نشده، تماشاگر است.

معنای تعزیه با تماشاچی در اجرا آغاز نمی‌شود بلکه با روش زندگی‌ که توسط تماشاگر تجربه شده شروع می‌شود. »  این روش زندگی تماشاگر، اهمیت شگفت آوری است که او در معناسازی نمایش تعزیه ایجاد می کند و خود عین مفهوم دلالت گری نمادین و مبتنی بر قراردادهای اجتماعی و مذهبی. ترکیب های چند سطحی معنا حاصل از این انواع دلالت گری، چنان سرعت انتقال و عمق مفاهیم را افزون می کند که همان پیتر بروک، شیوه تئاتر شکسپیرینی خود را به تئاتر فضای خالی و مبتنی بر مفاهیم و معانی مشترک بین تماشاگران و نمایش گران تغییر می دهد.

تکثر گرایی مخاطب در تعزیه

تکثرگرایی رخ داده در بطن متن نمایش که ناشی از بهره بردن مفاهیم نشانه شناسانه و اجرایی کردن ایده های متعدد ، متفاوت و متنوع محتوایی و شکلی که  اهتمامی مستمر و منجر به جذب مخاطب متعدد و متعدد و متفاوت است. این تکثرگرایی مفهومی و شکلی برآیندی است از انواع و اشکال نشانه ها که غالب قالبی و محتوایی شان، منتج شده از معانی  برآمده از آیین مشترک بین تماشاکن و نمایشگر است. این بازتعریف (بریکولاژ ) نشانه ای، بی هیچ افزونه و تاویل و تفسیر ساختگی، زنده ماندن و پویایی این شکل نمایشی آیینی را متضمن و جلوه خلاقانه ی آن را برای مخاطب با معناهای غیر مشترک جذاب و موثر می کند. اثر گذاری نمادین نشانه ها در تعزیه، هر کدام عینیت ها ( ابژکتیو ) و ذهنیت ها (سوبژکتیو ) را دچار تکنیک چند معنایی، که این روزها از تکنیک های جاری و البته در اجرا سخت پست مدرنیسم، می کند.

آنجا که طشت آب در جای جای اثر و یا حتی پیش و پس شروع آن معناهای متعدد و متنوعی را به مخاطب عرضه می کند. یا اینکه عرصه مدور و البته خالی از دکور صحنه، صرفا متکی بر دست افزار ( آکساسوار ) و رویدادها و نظام های دیداری همچون لباس،  در هر بخشی از تعزیه مکانی را معنا می کند و این تکمیل معنا با شیوه تعامل مخاطب رخ می دهد.

شمول معنایی واژگان که با تکیه بر استعاره و نماد ، منجر به تکثرگرایی محتوایی شده و اینچنین علاوه بر کارویژه های ابژکتیو ، ابزارهای سوبژکتیو و معناسازی نیز، پی رنگ و Plot نمایش تعزیه را بسط و خرده داستان های آن اش موجب افزون تر شدن ریتم درونمایگی اثر می گردد. این افزون شدن ریتم، تهییج کنندگی همراه خردورزی مخاطبی را سبب ساز می شود که در آیینی شرکت کرده و به بهره بردن مذهبی اش را پیش تر، بیش از لذت داده های نمایشی  مهم می داند. ترکیب تکنیک های دراماتیک و شاخص های شکلی نمایش و معانی و مفاهیم و پیام های آیینی سوگواره نمایشی تعزیه، مبتنی و متکی بر مفاهیم نشانه شناسیک ، مجموعه ای بی پایان دلخواستنی و چشم نواز دیدنی رقم زده است.

 

نویسنده: مسعود ملکوتی نیا؛ کارشناس ارشد کارگردانی و مدرس دانشگاه


انتهاي خبر // پایگاه خبری پلیس ایران

مشاهده خبر ارسال شده بعد



فهرست اخبار مرتبط


نظر شما درباره اين خبر

 


  • آخرین اخبار
  • پربیننده ترین
  • اخبار گوناگون