نمایش جزئیات خبر / زمان مخابره خبر :1397/12/1      16:27:0    تعداد بازديد كنندگان خبر:1851


نسخه چاپی
آسیب شناسی فضای مجازی و خانواده
گروه اجتماعی- فضای سایبری نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی اسـت با اینکه عمر خیلی زیادی ندارد، به خوبی توانسته در زندگی مردم در سنین مختلف جا باز کند.
 

امروزه گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات به گونه ای است که در هر کجای زندگی انسان، جلوه های حضور فناوری اطلاعات و ارتباطات به چشم می خورد. اینترنت و سرویس های ارائه شده در قالب آن، در عین حال که ابراز مفیدی برای کسب و تبادل اطلاعات است اما می تواند مخرب نیز باشد. این مقاله با هدف بررسی فضای مجازی و اثر آسیب آن در خانواده پرداخته است. بررسی و گردآوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای و اینترنت نشانگر این بودند که اینترنت ابزار قدرتمندی است که هم می تواند باعث فساد شود و هم ابزار آموزش و تعلیم و رشد علمی، فرهنگی و اجتماعی نوجوانان را فراهم آورد. با توجه به این که این پدیده نوظهور است، دارای تهدیداتی است، بنابراین پیش از آینده پژوهی فضای سایبر باید به شناخت بیشتر و عمیق تر از فضای سایبر پرداخته شود. پیامدهای فضای سایبر در حوزه های راهبردی، فرهنگی، اجتماعی با ذکر فرصت ها و تهدیدات، گاهی اثرگذار در شناخت سایبر به شمار می آید. پدیده هایی همچون بازیگری و تغییر هویت، گسترش و تولید ناهنجاری اخلاقی، انزواطلبی واقعی، رفتار اجتماعی شبکه ای، تغییر سبک زندگی، اعتیاد مجازیف زندگی دوم، تاثیر بر بنیان خانواده، ترویج بی دینی، نقص حریم خصوصی و. .. از پیامدهای فضای سایبر محسوب می شود.

اعتیاد به اینترنت

یکی از آسیب های اینترنت، اعتیاد به آن است و در جامعه ما نیز با گسترش روز افزون اینترنت شاهد این مـسئله هـستیم نتیجه پژوهش های انجام شـده در کـشور ما نشان می دهد که بیشترین استفاده کنندگان از اینترنت جوانان هستند. اعتیاد به اینترنت می تواند مشکلات جدی تحصیلی و خانوادگی برای مخاطبان به وجود آورد اگر استفاده کنندگان از اینترنت نتوانند به مدت یک ماه دوری از ایـنترنت را تـحمل کنند، در معرض خطر اعتیاد به آن قرار دارند و متأسفانه شاهد این پدیده در میان جوانان هستیم. به طوری که برخی از جوانان شبها را تا صبح با اینترنت می گذرانند و تمام صبح را خواب هـستند و ایـن مسئله آغـازگر آسیب های متعدد دیگر نیز می شود. از جمله این آسیب ها می توان به آسیب های خانوادگی، ارتباطی، عـاطفی، روانی، جسمی و اقتصادی اشاره کرد .

آسیب فکری: استفاده از حد مـتعارف از ایـنترنت بـه وابستگی شدید روانی و فکری می انجامد.

آسیب جسمانی: فشارهای عصبی، چاقی، انزوا و چشم درد...

آسیب های اجتماعی و فـرهنگی: گـاه مشاهده می شود که افراد چنان در اتاق های گفتگو غرق می شوند که حـتی زمـان صـرف غذا را فراموش می کنند، این ها علایمی شبیه الکلی ها یا معتادان دارند. بسیاری از آنـان از بیخوابی رنج میبرند، خسته اند و روابطشان با اطرافیان به حداقل رسیده است.

گـسست فکری و عاطفی: با ورود بـه ایـنترنت و رایانه به درون خانواده ها بین والدین و فرزندان جدایی فکری - عاطفی و فیزیکی رخ می دهد و پیشرفت خیره کننده فناوری تأثیرات محسوس و نامحسوس زیادی را بر زندگی دختران گذاشته است.

آسیب های اجتماعی ناشی از ایـنترنت

سوق دادن جوانان به سوء استفاده از وبلاگ ها و وبسایت ها اینترنتی علاوه بر مسائل خلاف اخلاق و عفت عمومی (نظیر تشویق به رابطه جنسی نامشروع) شامل موارد زیر است:

1- توهین به ائمـه و مـقدسات ( به علت عدم نظارت خانواده)

2- توهین به قومیت های مختلف

3- سایت های الحادی که نوجوانان و جوانان را به شیطان پرستی و پذیرش عقاید و سایر فرقه های ضاله تشویق می کند.

ترویج بی دیـنی

ترویج بی دیـنی: تـغییراتی در حوزه دینی در جامعه رخ داده است.

1- کاهش آموزه های دینی درخانواده

2- دوری خانواده از شرعیت

3- کم رنگ شدن حریم های دینی در روابط خانوادگی. شبکه های سازمان یافته ضد دینی با ایجاد اتاق هـا وانـجمن های عمومی، در مناسبت های گوناگون مذهبی اقدام به تولید و پخش محتواهای ضد دین می کنند. اهداف عمده این شبکه ها تقدس زدایی از اعتقادات مذهبی، توهین به خداوند، قرآن، پیامبر و مـعصومین(ع) تـرویج انـواع انحرافات اخلاقی و دور کردن کاربران از بـاورهای دیـنی اسـت. از سوی دیگر به این نکته باید توجه شود که یکی از سیاست های اساسی غرب اشاعه تفکر اسلام/شیعه هراسی است، یـعنی تـبلیغ ایـن باور که هر دینی داشته باشید جزء اسـلام بـنابراین با ایجاد وبسایت ها، وبلاگ ها، شبکه های اجتماعی، انجمن های مجازی و دیگر ترفندهای مختلف (مانند بهره گیری از جـذابیت هـای جـنسی و تبلیغات وسیع) سعی در جذب حداکثری کاربران اینترنت به ویژه جـوانان، در آئین های پیش از اسلام به ویژه مسیحیت دارند. بسیاری از اتاق ها وبلاگ ها و انجمن ها زمینه گمراهی یـا سـردرگمی کـاربران به ویژه جوانان در این حوزه فراهم می کند. زیر سؤال بردن آیـات و حـقایق قرآن، وجود شخصیت تاریخی حضرت محمد(ص) را فراهم می کند که از موارد انحرافی در این فضا است.

سوء استفاده از اتاق های گفت و گو (چت روم)

چت می تواند یک مـحیط عـلمی بـاشد ولی تبدیل به یک محیط مبتذل برای بسیاری از کاربران ایرانی شده است. چت روم بـا تـوجه به زنده بودن محیط موجب انحراف دختران و سوء استفاده از پسران نوجوان و زنان و نـهایتاً از هـم پاشـیدن خانواده های ما شده است و بسیاری از محتواهای ارائه شده در فضای مجازی و اتاق های گفتگو(چت روم) بـدون در نـظر گرفتن اقتضای سنی مخاطب در معرض دید و برداشت و تحلیل وی قرار میگیرد. اغلب ایـن مـحتوا اعـم از متن، عکس و فیلم نیز دارای زمینه های انحرافی هستند بنابراین می توانند جوان و نوجوان را که در شـرایط خـاص جـسمی و غلیان غرایز جنسی قرار دارد دچار سردرگمی کند و از سیر ارزش ها منحرف سازد. اتـاق هـای گفتگو مروج سبک غربی هستند، اما انگار مأموریت این شبکه ها بیشتر برای تغییر ارزش هـا و سـبک زندگی حاکم در کشورهای دیگر است. فهرست برخی از آسیب های چت کردن کـه مـی تواند کاربران را مورد تهدید جدی قرار دهد.

1- اعـتیاد بـه چـت

2- دوستی های بدون مرز و رابطه

3- سهولت خـیانت در روابـط زناشویی و ایجاد رابطه نامشروع

4- خطرناکتر از ماهواره، ویدئو، حتی فیلم های مستهجن

5- قرار دادن فـایل هـای مبتذل در دسترس عموم کاربران

6- پخـش اطـلاعات خصوصی افـراد بـدون مـجوز

7- ناشناس بودن کاربران در اتاق های چـت

8- فـریب و بهره کشی جنسی

9- تلف شدن وقت جوانان و فاصله گرفتن از آن ها واقعیت اثـرات زیـان بار روانی

تضعیف نهاد خانواده و صله ارحـام

کسانی که در استفاده از ایـنترنت افـراط می کند به جای اینکه بـه دنـبال ارتباط برقرار کردن با ارحام و فامیل ها باشند به دنبال چت کردن و دوستیابی در خـارج از خـانه هستند.

تعارض ارزش ها

ورود ایـنترنت هـمراه بـا ارزش های غـربی کـه مغایر با فرهنگ خـودی (ارزشـهای ایرانی-اسلامی) است. آسیب های زیادی به همراه داشته و در حوزه خانواده موجب تغییر نـظام ارزشـی در خانواده ها می شود.

انزوای اجتماعی

امـروزه ایـنترنت در زندگی جـای دوسـتان و نـزدیکان را گرفته در حقیقت جایگزین روابـط دوستانه و فامیلی شده است. تطبیق پژوهش های انجام شده دنیای اجتماعی در آینده دنیای منزوی خـواهد شـد. چرا که اینترنت با رشدی کـه دارد و جـذابیت هـای کـاذبی کـه برای نوجوانان ایـجاد مـی کند آنها به خود معتاد خواسته و جانشین والدین می شود.

بی هویتی و بحران هویت

یکی از ویژگی های حـضور در ایـنترنت دروغـگویی و پنهان کردن هویت واقعی خود است چـرا کـه ایـن فـضا نـاشناخته اسـت و هر کس با هویت واقعی وارد فضای سایبر شود ممکن است مورد سوءاستفاده قرار بگیرد، بنابرین مجبور است هویت واقعی خود را پنهان کند.

آسیب های فرهنگی، تأثیر فـضای مجازی بر سبک زندگی

برخی از شبکه های مخصوص اشتراک عکس با قرار دادن عکس هایی از زندگی شخصی کاربران، تقویت کنندة همگرایی فرهنگی، و تقلید از سبک زندگی غرب و تجمل گرایی هستند. طبق آمـار 70درصـد کاربران، پینترست زن هستند 42درصد از زنان موضوعات و آموزش و آرایشی و بهداشتی را می پسندند و با دیگران به اشتراک می گذارند. بسیاری از وبلاگ ها و پایگاه های اینترنتی پربازدید. سبک زندگی غربی را به عنوان گـونه ای از زنـدگی موفق به کاربر ایرانی ارائه می کند و عامل مشکلات اجتماعی- فرهنگی ایران را اسلام، فرهنگ ایرانی و جهان سومی بودن می داند و نمونه بارز آن برگزاری جشن های ولنـتاین و هـالوین است که به عنوان یـکی از روش هـای تغییر سبک زندگی به صورت گسترده در فضای سایبر ترویج می شود.

راهکارهایی برای ایمنی از آسیب های فضای مجازی

آموزش مهارت های لازم به نسل جوان: آشنا کـردن جـوانان مخصوصاً دختران به آسـیب هـای فضای مجازی و آموزش راه های صحیح استفاده از فضای مجازی توسط خانواده به فرزندان خود می تواند از بروز مشکلات برای جوانان و نوجوانان جلوگیری کند. والدین باید نسبت به حضور فرزندان خود در دنیای مـجازی حـساسیت بیشتری داشته باشند. والدین می توانند با کسب آگاهی از فضای مجازی استفاده صحیح در اینترنت را به فرزندان خود آموزش دهند و جوانان را با مقوله اینترنت و فضای مجازی بیشتر و بهتر آشنا کنند. در ایـن مـیان نهادهای فـرهنگی باید آموزش های لازم را به والدین بدهند و فاصله آنها را با نسل امروز کمتر کنند.

همراهی خانواده با فـرزندان

از آسیب های اینترنت تنها بودن فرزندان در دنیای مجازی است، همان طـور کـه خـانواده حساسیت ویژه ای در تنها بودن دختر و پسر نوجوان در محیط بیرون از خانه دارند، دقیقاً همان حساسیت را باید در فضای مـجازی هـم داشته باشند. و نگذارند نوجوانان به تنهایی وارد دنیای مجازی شوند و برای عدم برانگیختن حـساسیت نـوجوانان در کـنترل ایشان، می تواند رایانه را در فضای باز و جلوی چشم اعضای خانواده بگذارند و استفاده از رایانه باید همگانی بـاشد. هرچند بعضی از نرم افزارها برای پنهان نگهداشتن اطلاعات و پوشه های شخص وجود دارد. اگـر خانواده ها آگاهی کـافی داشـته باشند. می توانند این موارد را هم کنترل کنند، البته در خانواده باید صمیمیت حفظ شود به طوری که فرزند حس نکند پدر و مادرش نقش پلیس در خانه دارند.

ایجاد رابطه اعتماد بین والدین و فـرزندان

فرزندان از کودکی به والدین خود اعتماد دارند، پدر و مادر خود را قبول دارند و حرفهای خصوصی خود را به ایشان می گویند این والدین هستند که با برخی اعمال ناصحیح سلب اعتماد از فرزندان خود میکنند. عـدم درک صـحیح کودک در صورت انجام خطا و اشتباه، سرکوفت زدن به کودک در صورت انجام خطا، مطرح کردن خطای کودکان در بین فامیل و دوستان کودک، مقایسه نابجای کودک با هم سن و سالان دوست و فامیل و احترام نـگذاشتن بـه شخصیت کودک در اجتماع همه و همه باعث سلب اعتماد فرزندان از والدین می شود و در این صورت به والدین خود اعتماد نمی کنند. و بهترین راه در امان ماند از سرزنش های والدین نگهداشتن یا حتی دروغ گـفتن مـیدانند، به دلایل مختلفی نوجوانان ممکن است دچار خطا و اشتباه در فضای مجازی شوند، فرزند باید به پدر و مادر خود اعتماد داشته باشند. تا در صورت بروز لغزش به اطلاع والدین برسانند تـا از آسـیبهای احـتمالی بعدی جلوگیری کند.

نکشاندن روابـط فـضای مـجازی به فضای واقعی

جوانان مخصوصا دختران نباید روابط در فضای مجازی را به دنیای واقعی سرایت دهند و با کسانی که هیچ سابقه آشـنایی در دنـیای واقـعی ندارند، قرار و مدار در پارک ودانشگاه و... بگذارند. افراد سودجو بـه راحـتی می توانند با کشاندن افراد به مکان های مختلف از ایشان سوء استفاده و آن هارا مورد آزار و اذیت قرار دهند. دختران در ایـن مـورد بـاید بیشتر رعایت نمایند و با اندک آشنایی به جنس مخالف اعـتماد نکنند. به حرفهای عاشقانه و دلسوزانه دیگران دل نبندند تا از صدمات و لطمات غیر قابل جبران در امان باشند. که پشیمانی هـای بـعدی سـودی نخواهد داشت.

پرهیز از وبگردی های بی هدف

دختران به علت حـضور بـیشتر در منزل تمایل بیشتر برای حضور در فضای مجازی دارند و البته زمان بیشتری در اختیار، این مطلب به مـعنای حـضور کـم پسران در اینترنت نیست، به عبارتی جنس تهدیدهایی که برای دختران است بـا جـنس تـهدید پسران متفاوت است و البته آسیبش برای خانواده بیشتر و این از روحیه عاطفی دختران ناشی مـی شود کـه بـیشتر مورد طعمه سودجویان قرار می گیرند. لذا خانواده ها باید محدودیت هایی به صورت مستقیم و غـیرمستقیم بـرای حضور فرزندان مخصوصا دختران در استفاده از اینترنت اعمال کنند. شناسایی سایتهای معتبر و تفریحی و خـبری و...ذخـیره آن هـا در سیستم و ارائه آن سایت ها به فرزندان جهت استفاده ایشان از جستجوی بی هدف در اینترنت مانع مـیشود تـا فرزندانمان از آسیب فضای مجازی و اتلاف وقت و جوانی در امان بمانند.

استفاده از رسانه ها

اسـتفاده از ظـرفیت هـایی همچون رسانه های دیداری و شنیداری، روزنامه ها، جملات و نشریات برای نهادینه شدن فرهنگ سایبری و بـخش آگـهی های آموزنده از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در رادیو، تلویزیون در جهت افزایش آگاهی خـانواده در خـصوص خـطرات ناشی از اینترنت و ساخت و پخش فیلم ها و سریال هایی با موضوع اینترنت و مزایا و معایب آن.

استفاده از پلیـس سـایبری

آگـاهی و هوشیاری بیشتر پلیس سایبری در مورد انواع جدید جرایم رایانه ای و احترام از جهت نـاکار آمـد کردن دسیسه های دشمنان در این زمینه و وضع قوانین سختگیرانه تر جهت برخورد با مجرمان جرایم ایـنترنتی و اجـرایی کردن این قوانین.

عدم انتشار اطلاعات شخصی و خانوادگی

نوجوانان باید نسبت بـه عـدم انتشار اطلاعات و تصاویر و فیلم های شخصی خـود و خـانواده حـساسیت داشته باشند. محل زندگی و آدرس منزل و محل کـار پدر و مـادر و دانشگاه و شماره تلفن و... از جمله مسایلی که نباید به فضای مجازی منتشر شوند خـانواده هـا باید آگاهانه با این مـسایل بـرخورد کرده و بـه فـرزنان خـود گوشزد نمایند که به هیچ عـنوان فـردی نباید اطلاعات زندگی خود را بدهند تا از صدمات و لطمات برخی شیادان در امان بـمانند.

بحث و نتیجه گیری

ارتباط از طریق فضای مجازی در سال های اخیر جایگاه قابل توجهی در بین نسل جوان جامعه ما پیدا کرده اسـت. شـبکه های اجتماعی در ابعاد مختلف افراد (فردی و اجتماعی) تأثیر گذارند. در شکل دهی به هویت نقش دارند و حتی روی ابعاد اقتصادی و اجتماعی وسیاسی جوامع هم تأثیر گذارند. امروزه با توجه به نـقشی کـه تاکنون در ابعاد مختلف زندگی داشته اند، نمی توان آن ها را نادیده گرفت. در حال حاضر اینترنت ابزاری مناسب برای توسعه ی افکار و اندیشه های بشری مـحسوب مـی شود، به شرط آن که در راه صـحیح اسـتفاده شود. افراد باید برای ورود به دنیای مجازی اطلاعات کافی در اختیار داشته باشند، تا دچار مشکلات مالی و اجتماعی نشوند. ارتباطات سالم در فضای مجازی و لزوم هوشیاری جـوانان و خـانواده ها نسبت به تـهدیدات فـضای سایبری در درجه ی نخست اولویت قرار دارد. پیشگیری از آسیب های اجتماعی و توجه والدین به رفتار فرزندان بسیار مهم می باشد و برای جلوگیری ازهم پاشیدگی خانواده ها، والدین باید تا حدودی به فناوری های روز دنـیا مـسلط باشند و آگاه باشند که تغییر در رفتار فرزندان به معنای ایجاد تغییر در طرز فکر آن هاست و هنگامی که بنیان فکری و شخصیت آن ها به صورت نا صحیح شکل گیرد، راه نفوذ شیادان به حـریم خـصوصی افراد و مـحیط امن خانواده باز میشود. لذا، چنانچه خانواده ها نسبت به شیوه های جدید ارتباط فرزندان خود آگاهی و شـناخت کافی ولازم را داشته باشند، از انجام بسیاری از جرایم و ارتباطات پنهانی آنان جـلوگیری بـه عـمل می آید. از همین روست که رهبر فرزانه ی انقلاب می فرمایند: مسئولان وظایف متعدد و مهمی دارند، از جمله افزایش آگـاهی هـای عمومی، تقویت آموزش و پرورش و جدی تر پرداختن به فعالیت های مرکز ملی فضای مـجازی، در ایـن صـورت می توان از فضای مجازی به عنوان یک فرصت بهره گرفت، بی آنکه تهدیدهای آن برایمان دردسـرساز شود.

فهرست منابع

1.عاملی، سعیدرضا، امپراتوری مجازی و قدرت نرم، تهران انتشارات امیرکبیر، 1389

2.شـریفی، احمد حسین، همیشه بـهار: اخـلاق وسبک زندگی اسلامی، نشر معارف، 1391

3.اکبری، ابوالقاسم، اکبری، مینا، آسیب شناسی اجتماعی: انتشارات رشد توسعه، 1390

4.رحیمی، محمد؛ «عوامل اجتماعی مؤثر بر شکاف به مطالعه مورد شهر خلخال». پایان، کارشناسی ارشد جـامعه شناسی؛ داشنگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، 1390.

5.زنجانی زاده، هما؛ «بررسی تاثیرات اینترنت بر ارزش های خانواده در بین دانش آموزان». مجله انجمن جامعه شناسی ایران، دوره ششم، شماره 2، 1384.

6.ستارزاده، داود، «بررسی عوامل اجتماعی موثر بـر اعـتیاد به اینترنت و پیامد های آن». فصلنامه تخصصی علوم اجتماعی، شماره چهاردهم 1386

مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی » زمستان 1395، دوره دوم - شماره 4 (صفحه 23)

7.شکربیگی، عالیه؛ «رسانه، زنان و مناسبات خانواده » نشست انجمن جامعه شناسی ایران، 1391

8.صادقیان، عفت؛ «تاثیر اینترنت بر کودکان و نوجوانان». تهران: مـجله الکـترونیکی نما، شماره 4، 1384.

9.صبوری خسروشاهی، حبیب، 1386، برای آسیب های اجتماعی اینترنت، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.

10.صادقی امیر (1393 ) آینده پژوهی فضای سایبر. تهران: مؤسسه انتشارات آینده پژوهی راهبردی.

تهیه و تنظیم: سرهنگ "عبدالمالکی" معاون هماهنگ کننده فرماندهی انتظامی غرب استان تهران

 


انتهاي خبر // پایگاه خبری پلیس ایران

مشاهده خبر ارسال شده بعد



فهرست اخبار مرتبط


نظر شما درباره اين خبر

 


  • آخرین اخبار
  • پربیننده ترین
  • اخبار گوناگون